آروین پژوه ثمین

آزمون جدایش لایه‌ها (لوله‌های چندلایه نوع M)

آزمون جدایش لایه‌ها (Delamination Test) در لوله‌های چندلایه نوع M یکی از آزمون‌های کلیدی کنترل کیفیت است که با هدف ارزیابی چسبندگی بین لایه‌های مختلف لوله انجام می‌شود. لوله‌های نوع M معمولاً از ترکیب لایه‌های پلیمری (مانند PEX یا PERT)، لایه فلزی آلومینیومی و چسب‌های بین‌لایه‌ای ساخته می‌شوند و عملکرد صحیح آن‌ها به یکپارچگی اتصال بین این لایه‌ها وابسته است.
هدف اصلی این آزمون، بررسی مقاومت اتصال بین لایه‌ها در برابر تنش‌های مکانیکی و حرارتی و شناسایی تمایل به جداشدگی در شرایط بهره‌برداری است. جدایش لایه‌ها می‌تواند منجر به کاهش استحکام مکانیکی، افت فشار کاری، تغییر شکل، نشتی و کاهش طول عمر لوله شود؛ به همین دلیل این آزمون نقش مهمی در تضمین ایمنی و دوام سیستم‌های لوله‌کشی دارد.
این آزمون به‌طور گسترده در کنترل کیفیت لوله‌های PEX-AL-PEX، PERT-AL-PERT و سایر لوله‌های چندلایه مورد استفاده در سیستم‌های آب سرد و گرم، گرمایش از کف و تأسیسات ساختمانی و صنعتی کاربرد دارد.

حجم و نوع نمونه مورد نیاز

نمونه لوله چندلایه نوع M
طول نمونه معمولاً 200 تا 300 میلی‌متر
قطر و ضخامت مطابق محصول نهایی
نمونه باید فاقد ترک، لهیدگی، بیضی‌شدگی و آسیب مکانیکی باشد
برش نمونه به‌صورت صاف و عمود بر محور لوله انجام شود

پارامترهای اندازه‌گیری‌شده در آزمون

میزان چسبندگی بین لایه‌های پلیمری و فلزی
مقاومت در برابر جدایش لایه‌ها
محل و نحوه شروع جداشدگی
رفتار مکانیکی اتصال بین‌لایه‌ای
یکنواختی ساختار چندلایه لوله

استانداردهای مرتبط

آزمون جدایش لایه‌ها در لوله‌های چندلایه نوع M مطابق با استانداردهای زیر انجام می‌شود:
ISO 21003-2 – سیستم‌های لوله‌کشی چندلایه برای آب گرم و سرد
EN ISO 21003 – روش‌های آزمون و الزامات عملکردی
DIN 16836 / DIN 16837 – لوله‌های چندلایه پلیمری–فلزی
استانداردهای ملی متناظر (ISIRI)
(این استانداردها توسط International Organization for Standardization و نهادهای متناظر تدوین شده‌اند.)

دستگاه‌ها و تجهیزات مورد استفاده

دستگاه آزمون یونیورسال (Universal Testing Machine)
فیکسچر مخصوص آزمون جدایش لایه‌ها
ابزار برش و آماده‌سازی نمونه
سیستم اندازه‌گیری نیرو و جابجایی
نرم‌افزار ثبت و تحلیل داده‌های مکانیکی

تفسیر نتایج آزمون

در صورتی که نمونه در طول آزمون بدون بروز جداشدگی بین لایه‌ها یا با شکست خارج از ناحیه اتصال بین‌لایه‌ای رفتار کند، کیفیت چسبندگی و فرآیند تولید مطلوب ارزیابی می‌شود.
در مقابل، جدایش زودهنگام لایه‌ها یا تمرکز شکست در مرز پلیمر–آلومینیوم یا پلیمر–چسب نشان‌دهنده مشکلاتی نظیر:
انتخاب نامناسب چسب بین‌لایه‌ای
شرایط نادرست دما، فشار یا سرعت تولید
آلودگی سطحی یا آماده‌سازی نامناسب لایه‌ها
نتایج این آزمون به تولیدکنندگان کمک می‌کند تا فرآیند لمینیشن را بهینه‌سازی کرده، ریسک نشتی و خرابی را کاهش داده و دوام بلندمدت لوله‌های چندلایه را تضمین کنند.